Cmentarz jako zjawisko historyczne przebierał w Europie różne formy i przechodził zmienne koleje losu. Odzwierciedlał się w nim zawsze stosunek poszczególnych społeczeństw i grup wyznaniowych do śmierci. Był też nośnikiem zjawisk kulturowych  oraz zapisem obyczajowości  ludzi i ich materialnej kondycji¹ .

Miejsca pochówku zmarłych były różnie nazywane: area, arenarium, cimenterium, dormiterium, catacumbus, hortus, sarcophagus, coementerium czy ineterion² . Polskie określenie „cmentarz” pochodzi od łacińskiego słowa „cimiterium”, które z kolei wywodzi się z greckiego „kimitirion” .  Wyrazy te pierwotnie oznaczały „miejsce snu, odpoczynku”. Brak jest śladów łacińskiego „cimitierium” w językach niemieckim i czeskim. Staropolskie określenie miejsc grzebania zmarłych należy więc do sporej grupy terminów chrześcijańskich przejętych przez klasztory wprost z łaciny kościelnej. Na ich podstawie kształtowało się określenie polskie. Pierwotnie brzmiało ono „cmiterz” i „cymterz”. Z tych dwóch wersji skróconych powstał wyraz „cymiterz”, który na przełomie XV – XVI wieków przekształcił się w „cmyntarz”, a ostateczna dzisiaj używana forma ukształtowała się pod koniec wieku XVI³ . Podobne znaczenie ma termin pochodzenia greckiego - „nekropolia”. Odnosi się on jednak tylko do większych miejsc pochówków i oznacza „miasto umarłych”.

Sama nazwa „cmentarz” może być także różnie interpretowana. W sensie prawno – administracyjnym cmentarz to wyodrębniony, oznaczony i zdelimitowany teren, przeznaczony do grzebania zmarłych, na którym – w zwyczajowo przyjętej formie wizualnej – wyodrębnione są mogiły ⁴. Cmentarz w znaczeniu kanonicznym natomiast to miejsce święte,  poświęcone zgodnie z przepisanym obrzędem liturgicznym, służące do grzebania zmarłych⁵ .

Zbiorowe miejsca pochówku powstawały już u ludów pierwotnych. Rozpowszechniły się jednak wraz z powstaniem i rozwojem większych skupisk ludzkich. Nekropolie znane są już z Egiptu okresu starego państwa ( np. nekropolia w Gizie). Centralny punkt stanowił grobowiec królewski (piramida), w pobliżu którego rozmieszczano groby rodziny królewskiej oraz dostojników (mastaba). Były to podobnie jak w innych rejonach Bliskiego Wschodu grobowce skalne. Rozległe cmentarze otaczały również miasta Etruskie (nekropolia w Banditaccia k. Cerretens pochodząca z VII – VI w. p.n.e.) ⁶

Sposób grzebania zmarłych już w starożytności był  zróżnicowany. Pierwsze regulacje dotyczące tej kwestii pojawiły się w Cesarstwie Rzymskim w V wieku p.n.e. Rzymskie Prawo Dwunastu Tablic, pochodzące z lat 451-449  p.n.e., pozostawiając swobodę w sposobie chowania zwłok, nakazywało przy tym by cmentarze zakładane były poza obrębem miast i osiedli ludzkich. Uznawano je, zgodnie z prawem zwyczajowym za „res sacrum” - miejsca święte i nietykalne⁷. Aby jednak zachować pamięć o przodkach w umysłach współczesnych, grobowce umieszczano przeważnie nieopodal dróg i traktów. W praktyce ciała najczęściej składano w grobach ziemnych. Często także zwłoki kremowano, prochy umieszczając w urnach ⁸.