Od czwartku, 30 kwietnia 2026 roku litewska Szkoła Podstawowa w Suwałkach nosi imię „Vienybe” ( Jedność).
Imię nawiązuje do litewskiego Stowarzyszenia w Suwałkach o tej samej nazwie, które działało w Suwałkach w latach 1907 -1914 i jednoczyło litewską społeczność Suwałk oraz okolic, dążąc do pielęgnowania języka, kultury litewskiej w mieście.
Chociaż szkoła została otwarta 8 grudnia 2023 roku, dzisiejsze obchody wieńczą ważny kamień milowy w rozwoju społeczności litewskiej w mieście.
Spełnione marzenie
Szkoła powstała, aby sprostać potrzebom rosnącej liczebnie społeczności litewskiej w Suwałkach, zapewniając dzieciom możliwość nauki w języku ojczystym. Dzisiejsze obchody upamiętniają też pomyślną realizację projektu, który został sfinansowany przez Ministerstwo Edukacji, Nauki i Sportu Republiki Litewskiej.
- Kto by pomyślał w 2018 roku, że w 2026 roku będziemy mogli cieszyć się działalnością suwalskiego przedszkola i szkoły litewskiej, wspaniałymi budynkami w centrum Suwałk oraz litewską społecznością skupioną pod skrzydłami edukacji i kultury. Za to wszystko pragniemy podziękować Ministerstwu Edukacji, Nauki i Sportu Republiki Litewskiej oraz wszystkim, którzy tworzyli i tworzą tę wyspę litewskości w Suwałkach. Na wszystko jest czas – na pomysł, na zebranie zespołu towarzyszy, na intensywną pracę, na wdzięczność i na zwieńczenie! „JEDNOŚĆ” niech rozkwita - mówiła w czwartek podczas uroczystości dyrektor szkoły i jednocześnie przewodnicząca Wspólnoty Litewskiej w Suwałkach Jolanta Malinowska - Wiaktor.
Według Jolanty Malinauskaitė-Vektorienė, dyrektor suwalskiej litewskiej szkoły w Suwałkach nadanie szkole nazwy „Vienybė” nie tylko wyznacza nowe cele i zobowiązania, ale także w znaczący sposób wiąże ją z historią. Według dyrektor szkoły, opierając się na tradycji i długiej historii Litwinów z tego regionu, dzisiejsza społeczność czuje się silniejsza, by reagować na bieżące wydarzenia i tworzyć przyszłość.
Uroczystości zaszczycili swoją obecnością ważni goście: Ambasador Republiki Litwy w Polsce Valdemaras Sarapinas, Minister Oświaty, Nauki i Sportu RL Raminta Popovienė, przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych Litwy, Mindaugas Butkus. kierownik Konsulatu Republiki Litewskiej w Sejnach, przedstawieciele litewskiego Sejmu, Cezary Cieślukowski, przewodniczący Sejmiku Województwa Podlaskiego, prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz oraz przedstawiciele mniejszości litewskiej w Polsce na czele z Przewodniczącą Rady Nadzorczej Fundacji im. Antanasa Baranuskasa - organu zarządzającego Szkołą.
Podziękowania od Pani minister
- Cieszę się, że ta stosunkowo nowa litewska szkoła gromadzi społeczność, poszukuje i odkrywa swoją wyjątkowość oraz zaczyna tworzyć tradycję. Dziękuję całej społeczności, przyjaciołom szkoły i wszystkim, którzy przyczyniają się do rozwoju szkoły swoim wsparciem, pracą i pomysłami – mówiła podczas uroczystości minister Raminta Popovienė, która przywiozła uczniom także prezenty.
-Ta przytulna szkoła - dodawała Pani Minister - jest żywym dowodem na to, że litewska edukacja to nie tylko lekcje i podręczniki. Jestem tu od wielu lat i za każdym razem to widać: cały zespół nauczycieli tworzy środowisko, w którym dzieci nie tylko się uczą, ale także czują się mile widziane, widoczne i ważne. Dziękuję za to dyrektor Jolancie Malinauskaitė-Vektorienė i całemu zespołowi. Serdecznie dziękuję wszystkim, którzy uwierzyli w ten pomysł i wcielili go w życie – społeczności, Fundacji Domu Litewskiego, partnerom na Litwie i w Polsce. Chciałbym, aby nazwa „Vienybės” inspirowała społeczność do codziennego spotykania się i przypominała nam, że będąc razem, możemy nie tylko zachować, ale także rozwijać i w znaczący sposób przekazywać dalej to, co dla nas najcenniejsze.
Raminta Popovienė przypominała, że „Litwa poświęca tej szkole swoją uwagę konsekwentnie i intensywnie: od zakupu budynku, przez jego adaptację, po coroczne dofinansowanie i inwestycje w rozwój. W ciągu ostatnich kilku lat szkoła otrzymała łącznie ponad 3,5 miliona euro, a w samym 2026 roku dotacja Litwy sięgnie 186 tysięcy euro, co zapewnia stabilny fundament pod rozwój szkoły. Już dziś widzimy, jak te inwestycje przeradzają się w tętniącą życiem przestrzeń, w której rozbrzmiewają głosy dzieci”.
Z kolei prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz w swoim wystąpieniu podkreślił, że jako sąsiedzi musimy ze sobą współpracować. Docenił, jak piękne miejsce powstało w tej części miasta oraz jak dużo trzeba było determinacji, wsparcia i siły. Nazwa jedność to wspólnota, działanie i współpraca. Bo razem możemy więcej - mówił.
Ciernista droga do sukcesu
Gdy w 2018 roku społeczność litewska wyszła z inicjatywą utworzenia w mieście najpierw litewskiego przedszkola, a następnie szkoły, niewielu wierzyło, że to się uda.
Przewodniczący litewskich organizacji działających na Sejneńszczyźnie i Suwalszczyźnie zwrócili się już pod koniec marca 2018 roku do prezydenta Suwałk o pomoc w tworzeniu takiego centrum, a w szczególności przyznania na ten cel odpowiednich pomieszczeń. Przedstawiciele litewskiej mniejszości narodowej do prośby dołączyli deklaracje podpisane przez kilkadziesiąt osób zainteresowanych utworzeniem ośrodka w Suwałkach.
Dwukrotnie w mieście przebywał w tej sprawie ówczesny premier Litwy S. Skvernialis, omawiał tę inicjatywę we wrześniu 2018 roku z polskim premierem Mateuszem Morawieckim, który miał obiecać wsparcie. Do Suwałk przyjeżdżali i inni przedstawiciele litewskiego rządu i Ambasady RL w Polsce oraz urzędnicy Kancelarii premiera Litwy. Szukali odpowiednich pomieszczeń komunalnych lub Skarbu Państwa oraz prywatnych.
W grudniu 2018 roku Konsul RL w Sejnach podczas spotkania z prezydentem Suwałk przypomniał, że premier Morawiecki, podczas spotkania z premierem Litwy w Krynicy, w wrześniu 2018 roku, obiecał pomoc w znalezieniu w Suwałkach dla potrzeb Centrum odpowiedniego budynku, jeżeli nie zasobów komunalnych, to z rezerw państwowych.
Jednak ani władze samorządowe, ani rządowe nie mogły znaleźć w mieście skromnego pomieszczenia, w którym mogłoby funkcjonować przedszkole, nie mówiąc już o szkole. Za to w mieście pojawiła wówczas się inna inicjatywa - zbierano podpisy, aby litewska placówka w mieście nie powstała.
Za litewskie pieniądze
Ostatecznie społeczność litewska sama znalazła najpierw pomieszczenia w prywatnym budynku suwalczanina, a następnie litewski rząd kupił kamienicę przy ulicy Mickiewicza 5, tuż obok Ratusza.
Budynek został zakupiony i wyremontowany dla potrzeb litewskich placówek oświatowych przez rząd litewski, a także dobudowano do niego za litewskie pieniądze przybudówkę.
Miasto przekazuje tylko - identycznie jak i pozostałym niepublicznym placówkom oświatowym w mieście - ustawową subwencję na ucznia.
Przedszkole działa od sierpnia 2020 roku działa a szkoła od grudnia 2023 roku. Organem prowadzącym tych niepublicznych placówek jest Fundacja im. Biskupa Antanasa Baranauskasa „Dom Litewski” w Sejnach..
Na uroczystość otwarcia szkoły przybyła do Suwałk w grudniu 2023 roku Pierwsza Dama Republiki Litewskiej Diana Nausediene.
- Otwarcie szkoły litewskiej w Suwałkach to dla Litwinów w całym regionie wydarzenie historyczne, wyczekiwane i będzie długo wspominane. Cieszyliśmy się, gdy w 2020 roku powstało przedszkole litewskie, ale rodzice pytali: co dalej? Wtedy zaczęliśmy się rozglądać i zastanawiać, co możemy im zaoferować – mówiła wówczas podczas uroczystości Jolanta Malinauskaitė-Vektorienė, dyrektor szkoły suwalskiej szkoły, która włożyła olbrzymi osobisty wkład w powstaniu przedszkola i szkoły.
W trzech językach
Obecnie do przedszkola i szkoły uczęszcza ok. 50 dzieci, większość pochodzi z mieszanych litewsko - polskich rodzin. Część polskojęzycznych rodziców także zasiada po pracy ławkach. Uczą się języka litewskiego, aby ze swymi dziećmi rozmawiać w dwóch językach. W razie potrzeby mogą prowadzić rodzinne konwersacje jeszcze w trzecim języku, bowiem nie tylko w szkole, ale także w litewskim przedszkolu nauczany jest język angielski.
Plany na przyszłość - Litewskie Centrum Kultury i Edukacji w Suwałkach.
Planuje się, że po zakończeniu rozbudowy i odpowiednim wyposażeniu budynku, mogłoby się w nim pomieścić nie tylko litewskie przedszkole i szkoła podstawowa, ale i żłobek (ma ruszyć od września 2026r.), litewskie zespoły artystyczne, suwalski oddział Stowarzyszenia Litwinów w Polsce, wydawnictwo „Suvalkietis”. W pełni zaspokoiłby potrzeby edukacyjne i kulturalne Litwinów mieszkających w Suwałkach. Społeczność litewska w Suwałkach chce dobudować do kamienicy jeszcze skrzydło z salą sportowo – widowiskową. Potrzebne są na to pieniądze, o które społeczność zabiega zarówno u litewskiego, jak i polskiego rządu.
Litewscy działacze liczą na to, że w przyszłości ta placówka, podobnie jak szkoła "Žiburis" w Sejnach, będzie liczyła około 100 uczniów.
WYG
Źródła i fot: Ministerstwo Edukacji, Nauki i Sportu Republiki Litewskiej; litewska Szkoła Podstawowa w Suwałkach; UM Suwałki
