We wtorek, 14 kwietnia po momentami emocjonującej dyskusji, litewski Sejm zatwierdził projekt ustawy o poligonie wojskowym w Kopciowie (Kapčiamiestis).
Celem ustawy jest utworzenie poligonu wojskowego oraz terytorium do ćwiczeń wojskowych w Kopciowie.
Według planów, wojsko chciałoby rozpocząć manewry na nowym poligonie już w 2028 roku. Wcześniej mówiło się o roku 2030.
Ciekawe, czy do tego czasu mieszkańcy Sejneńszczyzny doczekają się wizyty litewskich władz, w tym wojskowych, które by rozwiały (jeżeli to możliwe) obawy związane z funkcjonowaniem poligonu, szczególnie, że strzelanie zaplanowano w kierunku polskiej granicy. Jak na razie prośby, w tym samorządu powiatowego w Sejnach, pozostają bez odzewu.
Jest i inny problem.
Jeżeli polskie wojsko będzie ćwiczyć na poligonie w Kopciowie, a wygląda na to, że tak („jeśli w przyszłości Wojsko Polskie otrzyma zaproszenie do udziału w ćwiczeniach na poligonie na Litwie, weźmie w nich udział” – komunikat MON z 20.03.2026r.)- to jak tam się dostanie? Co prawda, np. z jednostki w Giżycku można dotrzeć do Suwałk pociągiem, ale z Suwałk trzeba już jechać szosą. Po drodze obwodnicę ma tylko Krasnopol, a Sejny nie mają ani obwodnicy, ani mostów dostosowanych do ciężkiego sprzętu wojskowego. Trzeba jeszcze przejechać przez królewskie Berżniki ze zwartą zabudową.
Przeciw tylko część członków koalicji rządzącej
Po rozpatrzeniu projektu ustawy zagłosowało 109 posłów, 11 było przeciw, 2 wstrzymało się od głosu. To był kolejny etap procedury legislacyjnej. Pierwszy krok w sprawie powołania poligonu litewski parlament wykonał pod koniec marca, gdy projekt poparło 102 posłów.
Przeciwko ustawie ponownie głosowali wyłącznie politycy z ugrupowań wchodzących w skład większości rządzącej - to ośmiu posłów „Świtu nad Niemnem”, w tym lider partii Remigijus Žemaitaitis, oraz trzech przedstawicieli frakcji Związku Chłopów, Zielonych i Chrześcijańskich Rodzin Litwy.
Protest przed Sejmem
W czasie sejmowej debaty przed budynkiem parlamentu na placu Niepodległości zgromadziło się kilkaset osób protestujących przeciwko tym planom. Uczestnicy manifestacji zwracali uwagę m.in. na możliwe szkody dla lasów. Jeden z organizatorów protestu, przewodniczący ruchu „Za lasy Litwy” Gintautas Kniukšta, mówił, że należy powstrzymać niszczenie lasów i nie dopuścić do przekształcania ich w strefy przemysłowe i wojskowe.
Gintautas Kniukšta, przedstawiciel stowarzyszenia „Sąjūdis už Lietuvos miškus” (Ruch na rzecz Litewskich Lasów), w swoim przemówieniu w Sejmie 14 kwietnia 2026 r., podkreślił, że litewskie lasy stoją dziś w obliczu bezprecedensowej presji – coraz częściej są przekształcane w tereny przemysłowe lub wojskowe. Według niego, reforma leśna rozpoczęta w 2017 r. zasadniczo zmieniła dotychczasowy system, zlikwidowała 42 przedsiębiorstwa państwowe i utorowała drogę do intensywniejszego użytkowania lasów, co jego zdaniem stanowi zagrożenie dla długoterminowych interesów państwa.
Dużo uwagi poświęcił planowanemu poligonowi leśnemu w Kapčiamiestis.
- Rodzą się pytania o to, dlaczego wybrano właśnie ten teren, gdzie chronione są walory przyrodnicze - rezerwat ornitologiczny Pertaka, jezioro Ilgis i starodrzewy. Ważna też jest wartość ekonomiczną lasu - szacuje się, że wycięcie około 1400 hektarów lasu iglastego mogłoby przynieść wartość samego drewna rzędu 50 milionów euro, ale jednocześnie utracone zostałyby wartości ekologiczne, krajobrazowe i społeczne – mówił Gintautas Kniukšta.
W przemówieniu skrytykował też proces decyzyjny - stwierdził, że propozycje społeczności nie zostały wzięte pod uwagę, społeczeństwo nie ma jasnych informacji o wpływie poligonu na środowisko i analizy kosztów. Wyraził również wątpliwości co do prawidłowości badań, na podstawie których zatwierdzono projekt.
Główne przesłanie Gintautasa Kniukšty: -Należy powstrzymać przekształcanie litewskich lasów w tereny przemysłowe i wojskowe, chronić narodowe zasoby naturalne i zapewnić transparentność decyzji, które będą zgodne z interesami społeczeństwa i państwa. Zapowiedział dalsze protesty.
Litewskie Ministerstwo Obrony broni swojej koncepcji
Minister obrony kraju Robertas Kaunas odrzucił jednak we wtorek obawy dotyczące masowej wycinki. Jak zapewnił, teren nie ma zostać przekształcony w bazę wojskową, lecz w poligon, a żołnierzom do ćwiczeń potrzebne są również obszary leśne. Według niego wycinka ma objąć jedynie obszary niezbędne do urządzenia stref strzeleckich oraz dróg. Dodał też, że wycięte tereny mają być odtwarzane w innych miejscach.
Dlaczego w Kopciowie?
Jak zauważają inicjatorzy inicjatywy utworzenia poligonu w Kopciowie, rozwój infrastruktury do ćwiczeń wojskowych jest niezbędny do wzmocnienia gotowości armii i rozwoju litewskiej dywizji narodowej do 2030 r. Potrzebę tę wzmacnia również rosnąca liczba wojsk sojuszniczych NATO w kraju.
Minister Obrony Narodowej Robertas Kaunas zwrócił już uwagę na poligon Goža na Białorusi, położony zaledwie 10 km od granicy litewskiej, oraz na jego bliźniaczy poligon w Kopciowie, mającym strategiczne położenie, umożliwiające koncentrację własnych wojsk i wojsk NATO w celach szkoleniowych.
- Doskonale rozumiemy, że musimy również sprostać potrzebom obywateli Litwy. Przeanalizowaliśmy siedem lokalizacji, w których można by utworzyć poligon. Lokalizacja obecnie planowanego poligonu w Kopciowie, w rejonie łoździejskim, oznacza najmniejszą ingerencję i najmniej szkód dla mieszkańców, ponieważ wykupionych zostanie tylko 13 gospodarstw, a reszta będzie miała możliwość samodzielnego podejmowania decyzji - powiedział w Sejmie minister.
Według niego, inne potencjalne lokalizacje obejmują więcej prywatnych gruntów, które należałoby wykupić
Czas trudnych decyzji
Podczas obrad posłanka Viktorija Čmilytė-Nielsen zwróciła uwagę, że wzmocnienie obrony narodowej będzie wymagało podjęcia szeregu trudnych decyzji.
- Nie ma powodu, by sądzić, że świat stanie się dla nas spokojniejszy, bardziej przyjazny czy bezpieczniejszy. Dlatego musimy zrobić wszystko, co w naszej mocy, sami i szybko. Nie pozwólmy, by wrogowie Litwy na zewnątrz cieszyli się, że nie widzimy już szerszej perspektywy, angażując się w drobne polityczne batalie - powiedziała poseł na posiedzeniu Sejmu.
Poseł na Sejm Lukas Savickas zapewnił, że rozważana decyzja jest ważna nie tylko dla bezpieczeństwa narodowego, ale także dla życia konkretnych mieszkańców obwodu łoździejskiego.
-To, co do tej pory zrobiono, to znaczący postęp; po długim dialogu ze społecznością projekt nabrał mocy, granice stały się wyraźniejsze, strefy zostały lepiej zdefiniowane, są mechanizmy rekompensaty – podkreślił polityk.
Uproszczone procedury i szybsze utworzenie poligonu
Ustawa przewiduje ustanowienie specjalnego reżimu prawnego, obejmującego uproszczone procedury planowania przestrzennego i nabywania gruntów na cele publiczne, budowę bez pozwoleń, brak oceny oddziaływania na środowisko oraz mechanizmy rekompensat, w celu jak najszybszego utworzenia poligonu wojskowego Kapčiamiestis i związanego z nim terenu ćwiczeń wojskowych, zapewniając w ten sposób bezpieczeństwo narodowe.
Jak poinformowało Ministerstwo Obrony Narodowej, poligon Kopciowo i teren ćwiczeń wojskowych obejmą powierzchnię ponad 14 tysięcy hektarów. Teren poligonu obejmuje 13 gospodarstw prywatnych, w tym 1 budynek komercyjny, oraz 800 działek leśnych i rolnych. Jeśli Sejm uchwali ustawę o utworzeniu poligonu, nieruchomości te zostaną nabyte na cele publiczne.
Biorąc pod uwagę okoliczności związane z utworzeniem poligonu, proponowana kwota odszkodowania za budynki mieszkalne położone na terenie poligonu wynosi 51 885 euro, a za działki leśne i gruntowe - 5 765 euro.
Teren poligonu obejmuje 77 gospodarstw rolnych, których właściciele będą mieli prawo do zachowania lub sprzedaży państwu w ciągu 120 miesięcy w trybie uproszczonym. W takim przypadku wartość nieruchomości zostanie wyrównana na podstawie wartości odtworzeniowej lub porównawczej, a do tej wartości nieruchomości zostanie doliczona dodatkowa kwota w wysokości 25 366 euro. Właściciele gospodarstw rolnych położonych na terenie między poligonem a pasem granicznym będą mieli również prawo do sprzedaży swoich nieruchomości na takich samych warunkach jak właściciele gospodarstw rolnych położonych na terenie poligonu.
Wymagane terytoria podzielono na główny poligon oraz poligon szkoleniowy, aby dotknął on funkcjonowanie jak najmniejszej liczby gospodarstw domowych. Na terenie części poligonu do ćwiczeń wojskowych będzie mogła być kontynuowana działalność gospodarcza i komercyjna (turystyka wiejska, kajakarstwo).
Właściciele nieruchomości otrzymają rekompensatę według korzystniejszej metody – wartości odtworzeniowej lub porównawczej. Przewidziano również rekompensatę strat niemajątkowych.
Działania wojskowe nie będą prowadzone na obszarach chronionych, a wszystkie działania na terenie poligonu będą prowadzone zgodnie z surowymi wymogami ochrony środowiska. Aby zminimalizować uciążliwości dla mieszkańców, zaplanowano obwodnicę i asfaltowe drogi dojazdowe do poligonu. Zostaną również wdrożone środki redukcji hałasu, takie jak budowa murów, przesadzanie drzew itp. - informuje litewskie MON.
WYG
Źródła: Sejm Republiki Litewskiej; MON Litwy; Stowarzyszenie Už Lietuvos miškus ( Za Litewskie Lasy)
Fot:Andrius Mulevicius - Stowarzyszenie Za Litewskie Lasy
