W poniedziałek, 16 marca, w Dniu Knygnešysa,,w Suwałkach i Sejnach przebywała minister edukacji, nauki i sportu Republiki Litewskiej Raminta Popovienė.
Towarzyszyli jej pracownicy ministerstwa oraz przedstawiciele placówek dyplomatycznych w Warszawie i Sejnach. W spotkaniu brał także udział wójt gminy Puńsk Witold Liszkowski.
Knygnešys
W języku polskim nie ma nawet takiego słowa. Z litewskiego można przetłumaczyć na ,,ten, co książki nosi”. I właśnie takim ludziom mieszkańcy polsko-litewskiego pogranicza stawiali i stawiają pomniki, krzyże przydrożne, a dzień 16 marca jest oficjalnym dniem „Knygnešysa” właśnie. Chodzi tu o ludzi, którzy z narażeniem życia i zdrowia jeszcze w carskich czasach przenosili książki z Prus Wschodnich na tereny obecnej Suwalszczyzny, Sejneńszczyzny.
Był bowiem czas, gdy car zabronił druku zarówno w języku litewskim, jak i polskim. 23 września 1865 roku, ówczesny minister spraw wewnętrznych carskiej Rosji, Piotr Valujev, wydał okólnik nr 141, zabraniający drukowania książek w alfabecie łacińskim, w żmudzkim i litewskim dialekcie. Swój ukaz w tej sprawie zmienił dopiero po 1905 roku.
Jeden z obelisków stoi już od 1978 roku na rozstaju dróg w Krejwianach, w gminie Puńsk. Duży kamienny obelisk poświęcony tutejszym ludziom „co książki nosili”, a w szczególności Povilasowi Matuleviczusovi, byłemu mieszkańcowi tej wsi. W Kompociach książki nosił Vincas Kaminskas, w Puńsku zajmowały się tym m.in. siostry Krauzlytes.
W 2004 roku UNESCO uznało „knygnešyste” za unikalne i nie mające swego odpowiednika na świecie zjawisko.
- Symboliczne jest to, że w Dniu Knygnešysa odwiedziłam Polskę z wizytą roboczą, gdzie spotkali się dyrektorzy litewskich placówek oświaty za granicą - placówek, które zaszczepiają wielką miłość do Litwy młodym Litwinom mieszkającym za granicą - mówiła w Suwałkach minister Raminta Popovienė. - Jestem o tym przekonana za każdym razem, gdy odwiedzam litewskie szkoły działające za granicą - czy to w Polsce, Niemczech, czy Belgii. Wszędzie widzę błyszczące oczy nauczycieli, szczerą miłość dzieci do ojczyzny i ciepłą atmosferę emocjonalną, tak niezbędną we wszystkich placówkach oświatowych bez wyjątku - dzieliła się wrażeniami Pani Minister.
W Suwałkach
W Suwałkach Raminta Popovienė odwiedziła litewskie przedszkole. To przedszkole to najmłodsza litewska niepubliczna placówka oświatowa w Polsce, która przeniosła się do nowej siedziby w sierpniu ubiegłego roku. Działa w nim także litewska szkoła. Budynek został zakupiony i wyremontowany dla potrzeb litewskich placówek oświatowych przez rząd litewski, a także dobudowano do niego za litewskie pieniądze przybudówkę. Obecnie do przedszkola i szkoły uczęszcza ok. 50 dzieci, większość pochodzi z mieszanych litewsko - polskich rodzin. Ciężar utrzymania placówek spoczywa głównie na litewskim rządzie.
Gdy minister edukacji Republiki Litewskiej zapytała dzieci litewskiego przedszkola w Suwałkach, jakie prezenty chcieliby otrzymać podczas uroczystości nadania w przyszłym miesiącu imienia tej placówce, ku zaskoczeniu wszystkich, odpowiedzieli – książki!
Planuje się, że po zakończeniu rozbudowy i odpowiednim wyposażeniu budynku, mogłoby się w nim pomieścić nie tylko litewskie przedszkole i szkoła podstawowa, ale i żłobek, litewskie zespoły artystyczne, suwalski oddział Stowarzyszenia Litwinów w Polsce,wydawnictwo „Suvalkietis”. W pełni zaspokoiłby potrzeby edukacyjne i kulturalne Litwinów mieszkających w Suwałkach. Społeczność litewska w Suwałkach chce dobudować do kamienicy jeszcze skrzydło z salą sportowo – widowiskową. Potrzebne są na to pieniądze, o które społeczność zabiega zarówno u litewskiego, jak i polskiego rządu.
Litewscy działacze liczą na to, że w przyszłości ta placówka, podobnie jak szkoła "Žiburis" w Sejnach, będzie liczyła około 100 uczniów.
- Cieszyliśmy się z efektów naszej wspólnej pracy - nowej siedziby Suwalskiego Przedszkola i Szkoły Litewskiej, omówiliśmy bieżące kwestie litewskiej edukacji i plany na przyszłość. Dziękujemy litewskiemu Ministerstwu Edukacji, Nauki i Sportu Republiki Litewskiej za uwagę, wsparcie i pomoc finansową. Dziękujemy Ambasadzie Litwy w Warszawie i Konsulatowi w Sejnach za współpracę. Symboliczna data wizyty – 16 marca - to Dzień Knygnešysa - z tej okazji nasze dzieci mogły obejrzeć znakomity spektakl „Psie historie” w wykonaniu teatru lalek z Centrum Kultury z Rokiškis na Litwie - informuje o przebiegu wizyty minister edukacji litewskie przedszkole w Suwałkach.
Sejny
W Sejnach minister edukacji Litwy rozmawiała z dyrektorami litewskich placówek oświatowych z różnych krajów, omawiając istotne dla nich kwestie.
- Problemy są wszędzie podobne - pogarszające się wskaźniki demograficzne, rosnące wyzwania w zakresie wykorzystania sztucznej inteligencji, zasady korzystania z inteligentnych urządzeń. Szkoły jednak znajdują sposoby na osiągnięcie porozumienia ze społecznościami i są również zadowolone z materiałów metodycznych z Litwy. Chciałbym podziękować dyrektorom szkół, pracownikom ambasady i konsulatu Litwy za owocne spotkania, a także wójtowi gminy wiejskiej Puńsk, Witoldowi Liszkowskiemu, za jego nieustanną i szczerą troskę o społeczność litewską na Sejneńszczyźnie - powiedziała minister edukacji, nauki i sportu Republiki Litewskiej Raminta Popovienė po zakończeniu wizyty.
W Puńsku wielka finansowa „dziura” oświatowa
Wójt gminy Puńsk, Witold Liszkowski wykorzystał okazję na przedstawienie problemów związanych z finansowaniem oświaty w gminie.
Samorząd co roku dokłada ze swego budżetu po kilka milionów złotych bowiem subwencja oświatowa jest wysoce niewystarczająca. W 2026 roku oświata pochłonie ponad 13 mln zł, zaś rządowa subwencja wynosi niecałe 10 mln zł. Trzeba w budżecie gminy znaleźć ponad 3 mln zł. W 2025 roku samorząd dołożył aż 4 mln zł. Dochody własne wiejskiej gminy są nieduże.
- To już tragedia - nie kryje obaw o przyszłość finansów gminnych wójt Liszkowski.- Skąd mamy brać pieniądze na właściwe funkcjonowanie oświaty bez narażenia się na brak możliwości realizacji szeregu ważnych i pilnych inwestycji gminnych? - pyta retorycznie wójt.
Powodem tak dużych braków finansowych są nie tylko czynniki demograficzne (subwencja liczona jest wg liczby uczniów), ale także specyfika oświatowa gminy W samym Puńsku jest jedna szkoła podstawowa, ale w praktyce jakby były dwie. Funkcjonują bowiem litewskie i polskie klasy. Te drugie są bardzo nieliczne. Bywa i tak, że w klasie jest.. jeden uczeń.
Wciąż widmo likwidacji wisi nad Szkołą Podstawową w Widugierach, ostatnią wiejską szkołą w gminie. Samorząd dokłada do niej co roku spore pieniądze ze swego budżetu.
Uczy się tu w klasach łączonych nieco ponad 20 uczniów. Pracuje kilkunastu nauczycieli. Tak duża liczba pedagogów, to nie wymysł wójta, ale przepisów oświatowych Każdego przedmiotu musi bowiem uczyć specjalista z danej dziedziny.
Litewska Szkoła Widugierach ma tymczasem głębokie tradycje swej działalności. To jedna z pierwszych szkół w sejneńsko - puńskim rejonie. Utworzono ją jeszcze w 1916 roku i rozpoczęto tu naukę języka litewskiego. W 2024 roku ówczesny Ambasador Republiki Litewskiej w Warszawie Valdemaras Sarapinas odwiedził . tę placówkę. Spotkał się ze społecznością szkolną. Wręczył szkole nagrodę Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Litewskiej - dziesięciometrową litewską trójkolorową flagę narodową. Przekazał gratulacje od Ministra Spraw Zagranicznych LR społeczności całej szkoły za długoletnią litewską działalność edukacyjną.
Czy po szkole pozostaną tylko wspomnienia i flaga? Mieszkańcy wciąż liczą na to, że znajdą się fundusze do utrzymanie szkoły ze 110 - letnią tradycją.
WYG
Źródła i fot: Ministerstwo Edukacji, Nauki i Sportu Republiki Litewskiej; Litewskie Przedszkole w Suwałkach
.jpg)
.jpg)
.jpg)
