Efekty widać także naszym regionie. 35 lat temu, 26 sierpnia 1991 roku, Polska oficjalnie uznała odrodzoną niepodległość Litwy, a zaledwie dziesięć dni później, 5 września, oba kraje przywróciły stosunki dyplomatyczne
Polska była jednym z pierwszych państw, które wsparły Litwę w jej powrocie do rodziny wolnych narodów Europy.
Po wznowieniu stosunków dyplomatycznych ważnym krokiem było podpisanie 26 kwietnia 1994 roku w Wilnie Traktatu o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy.
Trzy lata później powstały instytucjonalne ramy dialogu politycznego, w tym Komitet Konsultacyjny Prezydentów Polski i Litwy, Rada ds. Współpracy między Rządami obu państw oraz Zgromadzenie Parlamentarne Sejmu i Senatu RP i Sejmu Litwy.
Ambasada Republiki Litewskiej w Warszawie wydała z tej okazji specjalny komunikat:
- Przez te 35 lat przeszliśmy wspólnie długą drogę. Razem staliśmy się odpowiedzialnymi i wiarygodnymi członkami Unii Europejskiej oraz NATO. Wspólnie wzmacnialiśmy bezpieczeństwo Europy, realizowaliśmy wspólne projekty infrastrukturalne, energetyczne i kulturalne, a przede wszystkim budowaliśmy partnerstwo oparte na wzajemnym zaufaniu i szacunku.
Łączy nas nie tylko wielowiekowa historia i sąsiedztwo, ale szczególnie bliskie relacje między naszymi narodami. W ciągu tych 35 lat fundamentem naszych stosunków stały się solidarność, wzajemne zaufanie, szacunek i wspólne wartości. Łączy nas przywiązanie do wolności, odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu, a także przekonanie, że warto wspólnie budować silną, zjednoczoną i bezpieczną Europę.
Początki współpracy w naszym regionie – pociąg do Szestokai
Pierwszym widocznym w naszym regionie efektem przywrócenia stosunków dyplomatycznych i gospodarczych między naszymi krajami było uruchomienie już 7 lipca 1992 roku otwarto tam z wielką pompą kolejowe przejście graniczne i uruchomiono połączenie kolejowe Suwałki–Szestokai. (Šeštokai).
Było historycznym wydarzeniem, które symbolicznie połączyło Polskę i Litwę po latach izolacji w bloku wschodnim. Było to bowiem pierwsze kolejowe przejście graniczne między oboma krajami po odzyskaniu przez Litwę niepodległości. Ważnym elementem był fakt, że od Trakiszek do Szestokai biegły tory tej samej szerokości, co w Polsce. Stacja Szestokai stała się wówczas kluczowym węzłem przesiadkowym i przeładunkowym. Wydarzenie to położyło fundamenty pod dzisiejszą integrację transportową obu państw, której zwieńczeniem jest realizowany obecnie projekt szybkiej kolei Rail Baltica.
Podjęto wówczas także decyzję o budowie nowego dworca kolejowego w Trakiszkach, w którym mieściłby się także terminal graniczny.
Już 12 lipca 1997 roku oddano do użytku nowy dworzec, w Trakiszkach, zostały zainstalowane urządzenia do wykrywania skażeń radioaktywnych. Na otwarcie przejścia wśród zaproszonych gości byli ówcześni ministrowie - Litwy, Algis Żwalianskas oraz Bogusław Liberadzki.
9 marca 2007 roku podpisano polsko-litewskie porozumienie, wyznaczające to przejście jako punkt przekroczenia granicy przez nową linię kolejową projektu Rail Baltica.
Z kolei samorząd Puńska szybko wówczas zmienił swe plany zagospodarowania przestrzennego, by w przygranicznych Trakiszkach można byłoby budować np. bazy przeładunkowe, składy towarowe, a także zakłady produkcyjne i usługowe, np. przetwarzające i sprzedające produkty z miejscowej żywności, miejscowych surowców. Niestety, nic z tego na razie nie wyszło.
Według ówczesnych założeń Ministerstwa Infrastruktury, na terenie województwa podlaskiego miało powstać jedno z kolejowych centrów logistycznych projektowanych w Polsce w ramach Rail Baltiki. Z przeprowadzonych analiz wynikało, iż jedną z czterech potencjalnych lokalizacji mogą być okolice przejścia granicznego w Trakiszkach oraz w Suwałkach. Za lokalizacją suwalską przemawiały wolne tereny, tania siła robocza oraz położenie w niedużej odległości od szerokiego toru. Z tego powodu centrum logistyczne w Suwałkach mogło jednocześnie być bazą przeładunkową między dwoma systemami transportu kolejowego. Z uwagi na krótkookresowe składowanie towary miały tu podlegać dodatkowej obróbce, np. czynnościom związanym z końcową fazą produkcji.
Jak już obecnie wiadomo, kolejowe centrum logistyczne powstaje w Ełku.
Polsko - Litewska Izba Gospodarcza – inicjatywa z Puńska
Przypomnijmy, że w latach 1992-2006 istniała Polsko-Litewska Izba Gospodarcza Rynków Wschodnich. Jej siedziba były Suwałki, a inicjatywa zrodziła się w Puńsku, gdzie na początku lat 90. ub. wieku ówczesny wójt Romuald Witkowski zaczął organizować polsko - litewskie spotkania gospodarcze. Izba odegrała potem ogromną rolę w rozwijaniu nie tylko polsko – litewskiej współpracy gospodarczej, ale i wspólnej, polsko - litewskiej penetracji rynków wschodnich. PLIG RW współpracowała z izbami gospodarczymi: Litwy, Łotwy, Estonii, Rosji, Białorusi, Ukrainy, Kazachstanu, Kirgizji, Uzbekistanu.
Organizowano tam targi gospodarcze i fora ekonomiczne, często z udziałem prezydentów i premierów Polski i Litwy.
Po wejściu Polski Litwy do UE, w 2004 roku Litwini powołali Litewsko-Polską Izbę Gospodarczą z siedzibą w Mariampolu, bo po polskiej stronie uległa w 2006 roku likwidacji.
Po 9 latach przerwy, w 2015 roku znowu zaczęła działać działa Polsko –Litewska Izba Gospodarcza ale już w formie stowarzyszenia. Jej siedzibą jest teraz Wilno.
Regionalna współpraca gospodarcza
Tuż po nawiązaniu stosunków dyplomatycznych i gospodarczych drobni, początkujący wówczas po obu stronach granicy, przedsiębiorcy oraz zwykli ludzie, zaczęli nawiązywać współpracę.
Najpierw tylko handlowano
Wówczas ceny na Litwie były stosunkowo niskie, więc kupowano tam materiały budowlane, do produkcji rolnej, artykuły spożywcze. Pociąg z Szestokai, czy też liczne autobusy na trasie Suwałki - Sejny - Łoździeje i z powrotem były pełne pasażerów. Ludzie przemycali papierosy, alkohol. Niejeden mieszkaniec Sejn, Puńska, czy Suwałk, a nawet Mazur pobudował dom, kupił auto. Sejny przodowały wówczas w Polsce pod względem liczby zarejestrowanych rocznie samochodów osobowych przypadających na jednego mieszkańca.
Potem nawiązywała się już cywilizowana współpraca. Zaczęły powstać nieduże polsko - litewskie spółki. Jedne przetrwały do dziś, inne upadły.
Obecnie w Puńsku, Sejnach, Suwałkach działa sporo polsko - litewskich spółek handlowych i przemysłowych. Litwini są też samodzielnymi właścicielami niektórych firm. W Suwałkach działa kilka litewskich sklepów, w tym kupionej przed laty przez Litwinów sklepy sieci Stokrotka, czy też z litewskimi alkoholami oraz artykułami spożywczymi. Są oddziały litewskich firm transportowych, drogowych.
Ponad 100 polskich rolników z pogranicza polsko - litewskiego dzierżawi lub już kupiło na Litwie spore areały ziemi uprawnej. Tam ziemia jest tańsza.
Olbrzymie znaczenia miało i ma program Interreg Polska -Litwa.
Za ogromne pieniądze (dofinansowanie sięga 85 proc. kosztów) zmodernizowano setki kilometrów dróg, wyposażono w sprzęt placówki medyczne oraz przeprowadzono modernizację ich budynków, kupiono nowe wozy strażackie, zmodernizowano pomieszczenia OSP. Wiele zyskały placówki oświatowe.
Uhonorowani przez Republikę Litewską
Prezydent Litwy Gitanas Nausėda 6 lipca br., w Dniu Państwa Litewskiego (Koronacji Króla Mendoga) i Dniu Hymnu Litwy odznaczył Krzyżem Oficerskim Orderu „Za zasługi dla Litwy” Wojciecha Borzuchowskiego, dyrektora Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) w Białymstoku za znaczący wkład w realizację strategicznego europejskiego szlaku komunikacyjnego Via Baltica.
Za wniesiony duży wkład we współpracę polsko -litewską wcześniej odznaczeni zostali wójt i zastępca wójta gminy Puńsk. Witold Liszkowski został uhonorowany m.in. Medalem Wielkiego Księcia Litewskiego Gedymina - jednym z prestiżowych odznaczeń państwowych przyznawanych przez Prezydenta Republiki Litewskiej. Zastępca wójta Jan Wojczulis otrzymał z rąk Prezydenta Republiki Litewskiej Krzyż Kawalerski Orderu „Za Zasługi dla Litwy”. Order przyznano mu, „(...)za szczery i wieloletni wkład we współpracę dyplomatyczną i kulturalną między Litwą a Polską, głosił komunikat Kancelarii Prezydenta Litwy.
To tylko niektóre odznaczenia, było ich na przestrzeni 35 lat wiele.
Wzajemne obroty handlowe
- Polska jest jednym z najważniejszych partnerów gospodarczych Litwy i największym rynkiem eksportowym dla towarów pochodzenia litewskiego. Nasze kraje łączą intensywna wymiana handlowa oraz ścisłe powiązania biznesowe i inwestycyjne, dlatego mamy wszelkie możliwości, by jeszcze bardziej wzmocnić tę współpracę. Nowy attaché handlowy pomoże litewskim przedsiębiorstwom aktywniej wykorzystywać możliwości rynku polskiego - stwierdził ostatnio minister gospodarki i innowacji Litwy Edvinas Grikšas przy okazji mianowania Tomasa Gavėnasa mianowany nowym attaché handlowym Litwy w Polsce.
Według litewskiej Państwowej Agencji Danych, obroty towarowe między Litwą a Polską w 2025 r. osiągnęły kwotę 9,8 mld euro, eksport do Polski – 3,8 mld euro (eksport towarów pochodzenia litewskiego – 2,5 mld euro), a import – 6 mld euro. W porównaniu z rokiem 2024 obroty handlowe wzrosły o 3,6 proc., eksport do Polski o 3,7 proc. (eksport towarów pochodzenia litewskiego wzrósł o 7,1 proc.), a import o 3,6 proc.
Wartość skumulowanych polskich inwestycji bezpośrednich na Litwie wynosi obecnie ponad 1,3 miliarda euro, natomiast litewskich inwestycji w Polsce szacowana jest na około 1,7 miliarda euro.
Po odzyskaniu niepodległości przez kraje i podpisaniu umowy bilateralnej w 1992 roku, początkowe kapitały były symboliczne (w 2003 roku było to zaledwie ok. 85 mln USD). Skokowy wzrost nastąpił w 2006 roku, dzięki przejęciu przez PKN Orlen rafinerii w Możejkach.
Polska wchodzi w grono 10 największych inwestorów zagranicznych na Litwie. Główne sektory to przetwórstwo ropy, przemysł szklarski, gumowy, handel oraz transport.
Litewskie inwestycje w Polsce
Przez długi czas inwestycje litewskie w Polsce miały niewielką skalę (na początku obecnego wieku notowano wartości bliskie zeru lub ujemne). W ostatnich latach litewski biznes mocno zintensyfikował ekspansję nad Wisłę. Skumulowana wartość litewskich inwestycji bezpośrednich w Polsce osiągnęła poziom ok. 1,7 miliarda euro.
Litewskie firmy działają w obszarze handlu detalicznego, sektora spożywczego, przetwórstwa oraz transportu.
Jednym z ostatnich głośnych przykładów takich inwestycji było wejście do Polski firmy Nordspace - twórcy formatu Smart Business Units, czyli inteligentnych parków biznesowych projektowanych z myślą o małych przedsiębiorstwach. Pod Warszawą powstał właśnie pierwszy tego typu obiekt z niewielkimi modułowymi przestrzeniami do wynajęcia dla mniejszych, nawet jednoosobowych firm.
WYG
Źródła i fot:: Ambasada RL w Warszawie (fot. Paulius Lileikis z Centrum Archiwum RL) Ministerstwo Gospodarki i Innowacji RL; Kancelaria Prezydenta RL; NBP, MSZ oraz własne
