Prezydent Litwy Gitanas Nauseda złożył we wtorek, 20 października wizytę roboczą w Warszawie, gdzie spotkał się z prezydentem RP Karolem Nawrockim oraz z premierem Donaldem Tuskiem.
Głównymi tematami rozmów były kwestie bezpieczeństwa regionalnego, współpraca wojskowa, relacje energetyczne oraz priorytety nadchodzącej litewskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej.
Ważnym elementem wizyty było również uczczenie 235. rocznicy uchwalenia Zaręczenia Wzajemnego Obojga Narodów.
Dokument uzupełniał Konstytucję 3 Maja i określał zasadę równorzędności Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego w strukturach Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Akt ten, uchwalony 20 października 1791 roku, doprecyzował Konstytucję 3 Maja – jasno określił parytet Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego w ramach ATR. Przyjęcie przysięgi było próbą Wielkiego Księstwa Litewskiego, aby umocnić równy status Litwy i Polski.
- Wzajemna przysięga między dwoma narodami przypomina nam, że ścisła unia Litwy i Polski opierała się nie tylko na historii, ale także na zdolności do uzgadniania wspólnych celów, przy wzajemnym poszanowaniu równości i niepodległości - powiedział litewski przywódca.
Zdaniem prezydenta Republiki Litewskiej, w obliczu rozpadu opartego na zasadach porządku świata i wzajemnym szacunku oraz kontynuacji agresji Rosji na Ukrainę, ta historyczna lekcja nabiera nowego znaczenia.
- 235 lat temu łączyło nas wspólne zaangażowanie w zachowanie państwowości. Dziś, jako niepodlegli i równi sojusznicy, Litwa i Polska w równym stopniu przyczyniają się do przyszłości bezpiecznej, wolnej i zjednoczonej Europy – powiedział Gitanas Nauseda.
- Przed 235 laty nasi przodkowie, przedstawiciele Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego potrafili wznieść się ponad różnicę, aby wspólnie umacniać Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Dziś Polska i Litwa są dwoma suwerennymi państwami, ale łączy nas ta sama odpowiedzialność – za przyszłość naszego regionu. Naszym obowiązkiem jest zrobić wszystko, aby przyszłe pokolenia Polaków i Litwinów mogły żyć w wolności, pokoju i bezpieczeństwie – zaznaczał z kolei prezydent Karol Nawrocki
Prezydenci Litwy i Polski obejrzeli oryginał Przysięgi, który znajduje się w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie.
O dwustronnej współpracy
Przywódcy obu krajów rozmawiali o dwustronnej współpracy gospodarczej, wspólnych projektach infrastrukturalnych, kwestiach mniejszości narodowych i wspólnym zaangażowaniu na rzecz wzmocnienia obronności wschodniej flanki NATO.
Podczas spotkania prezydent Litwy przedstawił cele i priorytety zbliżającej się prezydencji Litwy w Radzie UE.
Według głowy litewskiego państwa, są one uwarunkowane geopolityczną rzeczywistością Europy: wojną Rosji z Ukrainą, rosnącymi zagrożeniami hybrydowymi, niestabilnością regionalną i rosnącymi wyzwaniami w zakresie konkurencyjności. Dlatego też, zdaniem litewskiego przywódcy, odporność, bezpieczeństwo i konkurencyjność będą głównymi tematami obejmującymi wszystkie obszary polityki.
Prezydent Litwy podkreślił, że działania Rosji stają się coraz bardziej nieprzewidywalne i agresywne, a podejmowane przez nią ryzyko rośnie. Poziom zagrożenia stale rośnie nie tylko na wschodnich pograniczach, ale także w całej Europie.
- Oba nasze państwa doświadczają ataków hybrydowych, cyberataków, sabotażu i kampanii dezinformacyjnych, ciągłych naruszeń przestrzeni powietrznej oraz zakłóceń w sygnałach Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej. Musimy być czujni i z tym walczyć. Musimy również zwiększyć presję na Rosję: nałożyć sankcje, zaostrzyć politykę wizową i podjąć działania przeciwko rosyjskim agentom działającym pod przykrywką statusu dyplomatycznego – oświadczył szef państwa litewskiego.
Zdaniem Prezydenta Nausedy Litwa i Polska muszą skupić się na ochronie krytycznej infrastruktury, pilnie znaleźć skuteczne rozwiązania w zakresie zwalczania dronów i zapewnić jeszcze większe wsparcie Ukrainie.
Litewski przywódca podkreślił również wagę połączenia transatlantyckiego. „Chciałbym zauważyć, że obecność wojskowa USA w Europie jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa europejskiego. Dlatego musimy dążyć do pozytywnego programu współpracy ze Stanami Zjednoczonymi” – powiedział prezydent. Litewski przywódca dodał, że obecność sił USA w naszym regionie jest również kluczowa dla zapewnienia skutecznego i wiarygodnego odstraszania.
Prezydent Nawrocki o Rosji
Mówiąc o polityce sankcyjnej oraz stanowisku Polski w kwestiach surowcowych, Prezydent RP zwrócił uwagę na konieczność utrzymania ciągłej presji na agresora. Dodał także, że nadchodzące przewodnictwo Litwy w Radzie Unii Europejskiej stanowi wyjątkową szansę na wzmocnienie głosu Europy Środkowo–Wschodniej. Zauważył przy tym:
Stabilizacja sytuacji energetycznej nie powinna prowadzić do osłabienia presji na Rosję ani podważenia bezpieczeństwa państw naszego regionu. Tutaj Polska jest konsekwentna. (...) Nasze stanowisko w tej kwestii to jasny system sankcyjny nałożony na Federację Rosyjską. To przynosi efekty.
Prezydent RP Karol Nawrocki zaznaczył zaś, że Wspólnej refleksji wymaga również kwestia porozumienia Stanów Zjednoczonych z Rosją dotyczącego dostaw rosyjskiego oleju napędowego na światowe rynki, stabilizacja sytuacji energetycznej.
Przechodząc do tematyki europejskiej, polski przywódca opowiedział się za Unią Europejską opartą na suwerennych państwach członkowskich oraz zdecydowanie poparł utrzymanie zasady jednomyślności.
Prezydent RP o kwestiach mniejszości i narodowych w obu krajach
W kontekście relacji dwustronnych Prezydent Karol Nawrocki akcentował znaczenie dialogu w kwestiach mniejszości narodowych oraz podziękował litewskiemu przywódcy za otwartość i konstruktywną współpracę.
Stwierdził wówczas:
- Strategiczne partnerstwo Polski i Litwy musi opierać się również na wzajemnym poszanowaniu praw mniejszości narodowych. Dlatego cieszę się z tej udanej misji doradcy Pana Prezydenta i mojego doradcy, która mam nadzieję w niedługim okresie pozwoli nam podzielić się dobrymi informacjami. Dziękuję Panu Prezydentowi za zainteresowanie się losem polskiej szkoły w Trokach.
Zaręczenie Wzajemnego Obojga Narodów
Reformy ustrojowe Rzeczypospolitej Obojga Narodów przeprowadzone przez Sejm Czteroletni nie zakończyły się wraz z przyjęciem Konstytucji 3 Maja. Reformy te zostały symbolicznie zwieńczone przez Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów, które na swój sposób nowelizowało samą Konstytucję 3 Maja. Przysięga Wzajemna Obojga Narodów (oficjalny dodatek do Konstytucji 3 Maja), przyjęta 20 października 1791 r., zapewniła niezależność polityczną i równość Wielkiego Księstwa Litewskiego (LDK) w federacji z Polską.
Sejm jednogłośnie przyjął 20.10,Wzajemną Przysięgę Obojga Narodów, która 22 października 17.10.1791r. została wpisana do ksiąg sądowych. Preambuła ustawy potwierdzała, że Rzeczpospolita jest państwem dualistycznym, utworzonym przez dwa narody – Koronę Polską i Wielkie Księstwo Litewskie, a „prowincją” Litwy nie są prowincje Małopolska i Wielkopolska.
Najważniejsze elementy przyznane Litwie przez tę ustawę:
• Charakter federacyjny: Potwierdzono, że Rzeczpospolita Obojga Narodów pozostaje federacją Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego, a nie jednym państwem.
• Równość: Zagwarantowano równość Wielkiego Księstwa Litewskiego z Koroną Polską, przy jednoczesnym zachowaniu jego historycznej odrębności.
• Instytucje państwowe:
-Ustalono, że Wielkie Księstwo Litewskie będzie miało taką samą liczbę ministrów i urzędników oraz takie same tytuły jak Polska.
- Wspólne komisje wojskowa i skarbowa miały równą liczbę przedstawicieli polskich i litewskich.
- Komisja policyjna została podzielona w stosunku 2:1 (dwie trzecie Korony Polskiej, jedna trzecia Wielkiego Księstwa Litewskiego).
Budżet lokalny: Ustanowiono przepis, zgodnie z którym wszystkie podatki i dochody pobierane w Wielkim Księstwie Litewskim muszą być wydawane wyłącznie w WKL.
Sprawy Komisji Skarbowej dotyczące Litwy, które należą do sądu, podlegają osobnemu sądowi, złożonemu z osób niebędących członkami Komisji, z siedzibą w Wielkim Księstwie Litewskim.
Podczas prac Sejmu Czteroletniego parlamentarzyści polscy i litewscy wykazywali się pomysłowością i rozwagą polityczną, umiejąc łączyć walkę o niepodległość z dążeniem do reformy ustrojowej, podtrzymania tradycji unii federalnej i zachowania podmiotowości politycznej Wielkiego Księstwa Litewskiego (WKL). Poparcie przedstawicieli WKL dla Konstytucji 3 Maja można uznać za ustępstwo dla Polaków w interesie całej Rzeczpospolitej, a Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów było ustępstwem polskich parlamentarzystów wobec Litwinów, gwarantującym, że WKL będzie traktowane nie jako jedna z trzech prowincji Rzeczpospolitej, a jako równorzędny partner Królestwa Polskiego.
Po uchwaleniu Ustawy o wzajemnej przysiędze obojga narodów, senatorowie i posłowie litewscy wydali bankiet w Pałacu Radziwiłłów z okazji rocznicy koronacji króla Stanisława Augusta, w którym uczestniczyli król, Sejm i marszałek Konfederacji Polskiej Stanisław Małachowski, wysocy rangą urzędnicy państwowi oraz korpus dyplomatyczny. Z tej okazji wybito medal z napisem po łacinie: „Za czasów Stanisława Augusta została zawarta najściślejsza unia, którą Zygmunt August rozpoczął”.
WYG
Źródła i fot: Kancelarie Prezydentów RL i RP; Sejm RL
Mapa Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego Warszawa, 1770, drukarnia Michaela Grölla | kartograf Bartłomiej Folin (1730–1808) Biblioteka Narodowa.
