Władysław Kosiniak-Kamysz i Cezary Tomczyk, minister i wiceminister obrony narodowej wraz z gen. broni Stanisławem Czosnkiem, zastępcą szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego uczestniczyli w Giżycku w spotkaniu podsumowującym dwa lata programu „Tarcza Wschód”.
Przedstawili najważniejsze działania zrealizowane w ramach programu „Tarcza Wschód”, plany kolejnych etapów budowy oraz znaczenie dla wzmocnienia zdolności obronnych Polski.
- Dwa lata temu jedną z pierwszych decyzji po przejęciu rządu była decyzja o ustanowieniu Narodowego Programu Odstraszania i Obrony Tarcza Wschód - budowy umocnień, fortyfikacji, zakupu systemów dronowych i antydronowych w celu ochrony wojsk własnych, ochrony ludności cywilnej, utrudniania funkcjonowania i uniemożliwiania przemieszczania się wojskom obcym. Ale wielką misją Tarczy Wschód jest jej potencjał do odstraszania - powiedział wicepremier W. Kosiniak-Kamysz.
Dwa lata Tarczy Wschód: od decyzji do zdolności
Pierwsze dwa lata programu były okresem projektowania, uruchamiania, budowy pierwszych elementów oraz testowania przyjętych rozwiązań. Rok 2026 rozpoczyna etap skalowania programu – zwiększania tempa prac, rozszerzania zakresu realizowanych przedsięwzięć oraz zwielokrotniania efektów rozwiązań sprawdzonych w pierwszej fazie Tarczy Wschód. Rok 2027 będzie okresem pełnej intensyfikacji budowy zakładanych zdolności.
Sześć rzeczy, które zmieniły się w dwa lata:
1. Granica jest przygotowywana do obrony
Zabezpieczono 150 km newralgicznych odcinków długości granicy państwowej (działania te objęły zarówno wykonanie linearnej rozbudowy inżynieryjnej /LRI/, jak i fizyczną budowę miejsc składowania /MS/). Rozbudowa LRI oraz zgromadzenie materiałów fortyfikacyjnych, przy uwzględnieniu elementów wykonanych w latach poprzednich, przełoży się na zabezpieczenie ponad 200 km granicy na koniec 2026 roku. Ponadto zablokowano 5 przejść granicznych (kolejowych i drogowych) oraz przygotowano do zablokowania kolejnych 12 przejść (7 drogowych i 5 kolejowych).
2. Wojsko ma zaplecze do działania (miejsca składowania, sprzęt inżynieryjny, infrastruktura i nowe technologie.)
Tarcza Wschód to nie tylko umocnienia w terenie. To także rozbudowa zaplecza, które pozwala wojsku szybko przygotować rejon działań, przemieszczać materiały, tworzyć infrastrukturę i reagować na zmieniającą się sytuację. W ciągu dwóch lat równolegle rozwijano logistykę, potencjał Wojsk Inżynieryjnych, bazę infrastrukturalną oraz nowe technologie budowlane.
Materiały są tam, gdzie mogą być potrzebne
W północnej i wschodniej Polsce trwa duża operacja logistyczno-inżynieryjna związana z tworzeniem i wyposażaniem miejsc składowania materiałów inżynieryjnych. Obecnie prace budowlane i zatowarowywanie prowadzone są w 18 lokalizacjach.
Każdego dnia trafia do nich około tysiąca betonowych jeży, a tempo dostaw ma wzrastać. Do połowy października zaplanowano przemieszczenie blisko 300 tys. betonowych jeży, co będzie wymagało wykonania ponad 10 tys. transportów. Oznacza to przejście od samego tworzenia infrastruktury do budowania realnego zaplecza materiałowego, które w razie potrzeby może zostać wykorzystane przez wojsko.
Na potrzeby Tarczy Wschód pozyskano 109 działek o łącznej powierzchni blisko 579 ha. Zdecydowana większość – 103 działki – pochodzi z zasobów Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Kolejne nieruchomości pozyskano z zasobów samorządowych i Lasów Państwowych oraz poprzez zakup od właścicieli prywatnych.
Na przejętych terenach utworzono 15 kompleksów wojskowych o przeznaczeniu fortecznym i magazynowym. Tworzą one zaplecze umożliwiające rozwijanie infrastruktury obronnej oraz zabezpieczenie materiałów i sprzętu potrzebnego do realizacji zadań.
Większy potencjał Wojsk Inżynieryjnych
Rozbudowa Tarczy Wschód oznacza także inwestycje w ludzi i sprzęt. Na wyposażenie inżynieryjne przeznaczono 462 mln zł, a potencjał Wojsk Inżynieryjnych zwiększono m.in. poprzez sformowanie dwóch dodatkowych kompanii inżynieryjnych.
W 2026 r. pozyskiwanych jest m.in. 50 spycharek gąsienicowych, 15 koparek gąsienicowych, 7 koparek na podwoziu samochodowym i 10 walców drogowych z opcją zakupu kolejnych 10. Wojsko otrzymuje również lekkie i ciężkie pokrycia drogowe umożliwiające prowadzenie prac oraz zapewnienie mobilności w trudnym terenie.
3. Tarcza nie jest tylko fortyfikacją
Tarcza Wschód nie jest linią umocnień na granicy. To wielowymiarowy system przygotowania państwa do obrony, łączący infrastrukturę wojskową i cywilną, wykorzystanie terenu, obronę powietrzną i przeciwdronową, mobilność wojsk, logistykę, łączność, cyfryzację oraz odporność ludności i administracji.
Fortyfikacje i przeszkody inżynieryjne są najbardziej widocznym elementem programu, ale stanowią tylko jedną z jego warstw. Istotą Tarczy Wschód jest stworzenie środowiska, w którym przeciwnik ma ograniczoną swobodę działania, a Wojsko Polskie i siły sojusznicze mogą szybciej rozpoznawać zagrożenia, przemieszczać siły, prowadzić działania i korzystać z przygotowanego zaplecza.
SAN – przeciwdronowa warstwa Tarczy Wschód
Współczesna obrona granicy musi odpowiadać także na zagrożenie z powietrza. Doświadczenia wojny w Ukrainie pokazują znaczenie masowego wykorzystania bezzałogowych środków napadu powietrznego – relatywnie tanich, licznych i trudnych do wykrycia. Odpowiedzią na to wyzwanie jest rozwijany w ramach Tarczy Wschód system obrony przeciwlotniczej i przeciwdronowej SAN.
SAN nie jest pojedynczym typem uzbrojenia, lecz zintegrowanym systemem sensorów, dowodzenia i efektorów. Jego zadaniem jest połączenie zdolności wykrywania, śledzenia i identyfikacji zagrożenia z możliwością dobrania odpowiedniego sposobu jego neutralizacji. Każdy pluton ogniowy ma posiadać zdolność samodzielnego przeprowadzenia całego procesu: wykryj – śledź – zidentyfikuj – zwalcz.
Skala przedsięwzięcia ma charakter systemowy: zakontraktowano 18 modułów bateryjnych, a wartość umowy wynosi około 15 mld zł netto. Pierwsze trzy plutony ogniowe pierwszej baterii mają zostać przekazane Siłom Zbrojnym RP do końca 2026 roku.
Równolegle, we współpracy z operatorami telekomunikacyjnymi, rozwijana jest sieć GSM. Rozbudowę skoordynowano w 32 lokalizacjach, z których 24 zostały już zrealizowane.
Kolejnym krokiem ma być instalacja 184 stacji Small Cell, zwiększających dostępność i zasięg sieci GSM w kluczowych rejonach programu. Projekt na lata 2026–2030 zakłada finansowanie w wysokości 150 mln zł w ramach SAFE.
Tarcza Wschód jest także miejscem testowania nowych technologii. Spośród dziesiątek propozycji z obszaru dowodzenia, łączności i cyberbezpieczeństwa wybrano sześć najbardziej perspektywicznych rozwiązań innowacyjnych. W ramach programu „Inteligentna Granica” sprawdzane są również rozwiązania wykorzystujące robotykę, systemy bezzałogowe i sztuczną inteligencję.
W 2026 roku wprowadzono zasady prowadzenia gospodarki leśnej w pasie przygranicznym, które uwzględniają także potrzeby bezpieczeństwa i obronności państwa. Obejmują one wybrane tereny zarządzane przez regionalne dyrekcje Lasów Państwowych w Białymstoku, Gdańsku, Lublinie i Olsztynie.
Szczególne znaczenie mają tereny podmokłe i gospodarka wodna. Odpowiednie gospodarowanie nimi może zachowywać lub wzmacniać naturalne właściwości przeszkodowe terenu.
4. Tarcza jest odpornością całego państwa (wojsko + administracja + infrastruktura + środowisko + samorządy)
Tarcza Wschód pokazuje, że przygotowanie państwa do obrony nie jest wyłącznie zadaniem wojska. To przedsięwzięcie angażujące administrację rządową i samorządową, instytucje odpowiedzialne za infrastrukturę, gospodarkę wodną, lasy i grunty rolne oraz system ochrony ludności. Wspólnym celem jest takie przygotowanie przestrzeni i zasobów państwa, aby wzmacniały bezpieczeństwo zarówno w czasie pokoju i kryzysu, jak i w warunkach zagrożenia militarnego.
W pasie przygranicznym wyznaczono trzy strefy priorytetowe: 0–5 km, 5–10 km oraz 10–50 km od granicy. W pierwszej kolejności rozwiązania obejmują obszary przy granicy z Białorusią i Federacją Rosyjską. Odpowiednio prowadzona gospodarka leśna, zalesienia czy renaturyzacja ekosystemów wodnych mogą jednocześnie służyć ochronie środowiska i zwiększać walory obronne terenu. W gospodarce leśnej wykorzystywane są standardy No Go i Slow Go, ograniczające możliwość swobodnego przemieszczania się potencjalnego przeciwnika.
Tarcza Wschód jest budowana przede wszystkim na gruntach Skarbu Państwa. Założeniem programu jest ograniczenie do minimum ingerencji w działalność rolników i funkcjonowanie lokalnych społeczności.
5. Tarcza wzmacnia bezpieczeństwo mieszkańców i odporność regionów przygranicznych
Tarcza Wschód to program bezpieczeństwa nie tylko państwa i Sił Zbrojnych RP, ale przede wszystkim mieszkańców wschodniej Polski. Jego celem jest utrudnienie potencjalnemu agresorowi prowadzenia działań, a jednocześnie zwiększenie odporności regionów przygranicznych, ich infrastruktury oraz zdolności reagowania w sytuacjach kryzysowych.
Program jest projektowany tak, aby wzmacniać bezpieczeństwo wojskowe, a równocześnie wspierać ochronę ludności, funkcjonowanie administracji i rozwój infrastruktury potrzebnej mieszkańcom. Ważnym elementem tego podejścia jest infrastruktura dual-use – wykorzystywana na co dzień, przydatna w sytuacji kryzysowej i wspierająca obronę państwa.
Bezpieczeństwo mieszkańców wymaga także rzetelnej informacji. Rosja i Białoruś wykorzystują temat Tarczy Wschód do wzbudzania niepokoju i podważania zaufania do państwa, m.in. poprzez narracje o rzekomych masowych wywłaszczeniach. Odpowiedzią są transparentność, bezpośrednia komunikacja oraz dialog z mieszkańcami.
6. Tarcza Wschód i ochrona ludności – dwa elementy jednego systemu
Odporność wschodniej Polski oznacza nie tylko zdolność działania wojska. To również przygotowanie ludności, administracji i infrastruktury na sytuacje kryzysowe. Dlatego działania Tarczy Wschód są powiązane z Programem Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (POLiOC).
Tarcza Wschód przygotowuje przestrzeń do skutecznego prowadzenia obrony, natomiast POLiOC wzmacnia ochronę ludności i zaplecze państwa. W 2026 r. na zadania POLiOC przewidziano łącznie 17,206 mld zł, z czego 5,4615 mld zł pochodzi ze środków ujętych w limicie wydatków na finansowanie potrzeb obronnych.
Szczególne znaczenie mają województwa warmińsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, mazowieckie i podkarpackie.
Przykładem są planowane inżynieryjne składy materiałowe (ISM). Zakłada się utworzenie co najmniej 20 magazynów lub placów magazynowych, przede wszystkim w pasie ok. 15–50 km od granicy. Planowane rozmieszczenie obejmuje 3 ISM w woj. pomorskim, po 5 w warmińsko-mazurskim i podlaskim, 3 w mazowieckim oraz 4 w lubelskim. Pierwsze inwestycje zostały już uzgodnione.
Ich zadaniem jest rozmieszczenie materiałów potrzebnych w sytuacji kryzysowej lub na potrzeby obronne możliwie blisko miejsc potencjalnego wykorzystania. To krótszy czas reakcji i większa odporność systemu logistycznego.
Lepsze drogi – większa mobilność wojska i regionu
Tarcza Wschód ma nie tylko ograniczać możliwości działania potencjalnego przeciwnika, ale również zwiększać mobilność wojsk własnych i sojuszniczych. Dlatego ważnym elementem programu jest rozwój infrastruktury transportowej potrzebnej do szybkiego przemieszczania sił, dostarczania zaopatrzenia i utrzymania swobody manewru.
Przygotowywane zmiany w wykazie dróg o znaczeniu obronnym mają objąć również odcinki dróg samorządowych w północno-wschodniej i wschodniej Polsce związane z realizacją Tarczy Wschód. Ich ujęcie w wykazie stworzy możliwość zgłaszania inwestycji dotyczących rozbudowy dróg o znaczeniu obronnym do finansowania w ramach Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg od 2028 r.
To rozwiązanie przynosi podwójną korzyść. Zmodernizowana droga zwiększa zdolność państwa do szybkiego przemieszczania wojsk, ale na co dzień pozostaje infrastrukturą wykorzystywaną przez mieszkańców i lokalną gospodarkę. Oznacza to poprawę dostępności komunikacyjnej regionów i kolejny praktyczny przykład wykorzystania inwestycji obronnych w formule dual-use.
Źródło i fot: MON
.jpg)
