W nocy z 22 na 23 sierpnia 1919 r. rozpoczęło się powstanie sejneńskie. Pierwszym aktem było działanie samodzielnej kompanii pchor. Piotra Łankiewicza „Piotrowskiego”, która nocnym marszem zajęła Krasnopol i dotarła do Sejn, rozbrajając litewskie posterunki wzdłuż Czarnej Hańczy.
W walkach uczestniczyło ponad tysiąc członków suwalskiego okręgu Polskiej Organizacji Wojskowej, którzy przyczynili się do przyłączenia gmin Sejny, Krasnopol, Berżniki i Giby do Polski. Powstanie sejneńskie trwało od 23 do 28 sierpnia 1919 r.
W wyniku walk Litwini zostali wyparci za tzw. Linię Focha, wyznaczoną postanowieniem Rady Najwyższej Głównych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych z 26 lipca 1919 r. jako granica polsko-litewska.
Na pamiątkę tych wydarzeń, w sobotni wieczór 22 sierpnia 2026 r., przedstawiciele władz samorządowych oraz Związku Piłsudczyków RP zapalili znicze przy miejscach pamięci w Sejnach. Oddano hołd m.in. przy memoriale upamiętniającym por. Wacława Zawadzkiego „Rózgę”, tablicy upamiętniającej wizytę Józefa Piłsudskiego w Sejnach, tablicy pamiątkowej Tadeusza Katelbacha oraz przy Pomniku Powstania Sejneńskiego. W wydarzeniu uczestniczyli również pracownicy Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku.
23 sierpnia 2026 r. obchody rozpoczęła Msza Święta w intencji bohaterów walk niepodległościowych, odprawiona w Bazylice pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Sejnach.
Przy dźwiękach Orkiestry Dętej OSP Sejny uczestnicy uroczystości przeszli pod Pomnik Powstania Sejneńskiego i Czynu Niepodległościowego Ziemi Sejneńskiej. Złożono tam kwiaty i zapalono znicze.
Historia nie musi dzielić
Dalsza część uroczystości odbyła się w Ośrodku Kultury w Sejnach.
Zebranych w Ośrodku Kultury powitał burmistrz Sejn Dorian Krause Podkreślił, że pamięć o trudnej historii nie musi dziś dzielić Polaków i Litwinów, którzy współcześnie są bliskimi i dobrymi sąsiadami.
- Historia nie musi dzielić. Może uczyć, budować świadomość i pomagać nam lepiej rozumieć miejsce, w którym żyjemy. Powstanie Sejneńskie było wydarzeniem wpisanym w polsko-litewski konflikt o przynależność tych ziem. Dziś Polacy i Litwini są bliskimi sąsiadami. Możemy pielęgnować pamięć o własnych bohaterach, a jednocześnie budować dobre relacje oparte na wzajemnym szacunku i dialogu -mówił burmistrz Sejn Dorian Krause
Medale, odznaczenia
Istotnym elementem obchodów, organizowanych przez Stowarzyszenie Rodzin Weteranów walk o niepodległość Polski w latach 1863–1920 z siedzibą w Sejnach oraz Urząd Miasta i Starostwo Powiatowe w Sejnach, było również wręczenie rodzinom bohaterów walk niepodległościowych zaświadczeń potwierdzających wpis mogił ich bliskich do ewidencji prowadzonej przez Prezesa IPN oraz tabliczek przeznaczonych do oznaczenia pomników nagrobnych.
Dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, wręczył Medale Reipublicae Memoriae Meritum ks. Janowi Dargiewiczowi, staroście sejneńskiemu Maciejowi Plesiewiczowi, Barbarze Miszkiel i Justynie Stolarskiej
Rodzinom przekazano tabliczki „Grób Weterana” oraz zaświadczenia potwierdzające wpisanie mogił ich bliskich do ewidencji. Przedstawiciele IPN, w tym dr hab. Krzysztof Sychowicz – dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku, uhonorowali również osoby z Sejneńszczyzny zaangażowane w dokumentowanie losów weteranów i przywracanie pamięci o lokalnej historii.
Wręczono także Krzyże Powstania Sejneńskiego. Uhonorowano nimi Stanisława Buchowskiego, ks. Kazimierza Gackiego, Piotra Szyryńskiego, Jana Górala oraz płk. Jana Sadowskiego. Wyróżnienia z rąk członków Kapituły – Jarosława Antoniego Domosławskiego i Jana Stanisława Kapa – odebrali członkowie rodzin.
Marek Kawczyński z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Białymstoku przedstawił wyniki prac dotyczących uczestników walk o niepodległość. Mówił o ich liczbie, losach oraz działaniach prowadzonych w celu odnajdywania i oznaczania miejsc ich spoczynku.
Obchody zakończył koncert pieśni patriotycznych Chóru Ziemi Sejneńskiej pod dyrekcją Emilii Melon.
Źródła:UM Sejny; Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku
Fot. UM Sejny - Agnieszka Makowska
